Hướng Nghiệp Và Phân Luồng Học Sinh Để Nâng Cao Tay Nghề Lao Động

“Giáo dục hướng nghiệp và định hướng phân luồng học sinh trong giáo dục phổ thông (GDPT) giai đoạn 2018-2025” được Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc phê duyệt nhằm triển khai nhiều biện pháp chủ động để nâng cao chất lượng lao động nước ta trước yêu cầu cách mạng công nghệ 4.0. Trở ngại đặt ra cho chúng ta là làm sao để phân luồng, định hướng nghề hiệu quả và người lao động qua đào tạo làm đúng sở trường đồng thời có thể chuyển đổi nghề tăng thu nhập.

Ít nhất 40% học sinh THCS được đào tạo nghề

Yêu cầu đặt ra cho đề án này là phải tạo tính đột phá mạnh mẽ về chất lượng giáo dục hướng nghiệp trung học phổ thông, tạo cơ sở phân luồng học sinh thcs- thpt vào học trường nghề, để từ đó cung cấp lao động giỏi tay nghề, đáp ứng nhu cầu thị trường lao động, tránh tình trạng “thừa thầy thiếu thợ” như hiện nay.

Phấn đấu từ nay đến năm 2025, có 100% trường thcs-thpt ở các tỉnh thành có chương trình giáo dục hướng nghiệp gắn liền với hoạt động công nghiệp, sản xuất, kinh doanh, dịch vụ ở địa phương. Đối với một số địa phương đặc biệt khó khăn thì ít nhất phải đạt 80%.

Phấn đấu tối thiểu phải đạt 40% học sinh sau khi tốt nghiệp thcs tiếp tục được đào tạo nghề trình độ sơ cấp, trung cấp tại những trường nghề quận (huyện); còn đối với các em học sinh cư trú tại địa bàn điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn thì chỉ tiêu đạt ít nhất 30%.

Mục tiêu có ít nhất 45% học sinh sau tốt nghiệp thpt được tiếp tục theo học trường nghề trình độ cao đẳng; những tỉnh vùng sâu vùng xa còn nhiều khó khăn thì đạt tối thiểu 35%. Chính phủ cam kết sẽ hỗ trợ trang thiết bị dạy học hiện đại cho một số cơ sở giáo dục nghề được chọn làm thí điểm.

Nhiều chuyên gia cho rằng vấn đề cấp bách hiện nay phải đảm bảo công tác phân luồng học sinh. Xã hội chúng ta còn năng tư duy bằng cấp, trong khi đó các nước phát triển họ chỉ quan tâm đến năng lực người lao động. Với con số hơn 20 vạn cử nhân thất nghiệp phải làm trái nghề đang là nỗi nhức nhối của toàn xã hội. Đất nước ta hội nhập sâu rộng nền kinh tế toàn cầu, ở đó không có chỗ cho người thiếu chuẩn bị. Chất lượng nhân lực là một trong những điểm yếu mà chính phủ đang triển khai nhiều chính sách dài hạn, ngắn hạn và xã hội hóa mạnh mẽ đào tạo nhân lực chất lượng cao đủ sức cạnh tranh với lao động các nước khác.

Đột phá từ giáo dục nghề nghiệp

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội, ông Bùi Sỹ Lợi, chia sẻ: Việt Nam hiện có 53,7 triệu lao động, nhưng chỉ có 70% người lao động đang làm việc ở khu vực phi kết cấu, khu vực này tiềm ẩn nhiều rủi ro cho người lao động.

Theo tôi, đáng lo hơn cả là tỉ lệ thất nghiệp trong lực lượng lao động trẻ chiếm 7,5%, các em thất nghiệp có độ tuổi từ 15-24 tuổi. Giải pháp cần kíp hiện nay là phải đào tạo lại nhóm lao động chưa qua học nghề, lựa chọn và đào tạo nâng cao trình độ người lao động làm việc bên lĩnh vực giàu chất xám để đón đầu cách mạng công nghệ 4.0, thay đổi phương thức đào tạo nhân lực ở những cơ sở giáo dục sao cho sinh viên ra trường có đầy đủ năng lực để tự tin tìm việc làm và tham gia thị trường lao động ngay.

Việc hơn 20 vạn sinh viên thất nghiệp, phải đi làm trái nghề vừa qua, ông Đào Ngọc Dung, Bộ trưởng Bộ LĐTB-XH, cho biết: Giáo dục nghề nghiệp được xem là khâu đột phá để giải quyết tình trạng thất nghiệp hiện nay và trong tương lai. Cụ thể, chúng tôi rà soát và đóng cửa các cơ sở giáo dục nghề hoạt động không hiệu quả (252 trung tâm dạy nghề các huyện, 35 trường cao đẳng nghề). Ngoài ra, chúng ta chuyển hẳn sang đào tạo nghề theo hướng thị trường, nghĩa là doanh nghiệp đặt hàng với trường nghề cần để cung cấp lao động giỏi chuyên môn. Thêm vào đó, ngành lao động cũng tập trung hoàn thiện kênh dự báo cung-cầu thị trường lao động theo tháng, quý, năm và theo từng vùng.

280.000 Lao Động Nước Ta Có Việc Làm Trong Đầu Năm 2018

Hơn 280.000 lao động có việc làm từ tháng 1- tháng 4/2018: lao động qua đào tạo được cấp chứng chỉ, bằng cấp gần 22%; tỷ lệ lao động được dạy nghề dưới 3 tháng là 34,5%; người lao động thất nghiệp ở thành thị khoảng 3,12%.

Cục trưởng Cục việc làm, Bà Lê Kim Dung nhận định: Những kết quả mà ngành lđtb và xh đạt được trong năm 2017 với bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang đà phục hồi, kinh tế nước ta có nhiều chuyển biến tích cực khi GDP vượt mức 6,7% chỉ tiêu Quốc hội đề ra lên mức 6,81% khiến các tổ chức kinh tế thế giới bất ngờ; số doanh nghiệp đăng ký thành lập mới 126.859; thu hút vốn đầu tư FDI 36 tỷ usd;… Nhờ vậy, góp phần tạo việc làm cho hơn 1.633.000 lao động (128.000 người đi xuất khẩu lao động, 1.505.000 người tìm được làm trong nước). Môi trường làm việc, chất lượng công việc đang dần được cải thiện, cụ thể như: tỷ lệ lao động đã qua đào tạo chiếm 55,8%; tỷ lệ lao động làm công hưởng lương chiếm 43%; cơ cấu lao động làm việc ngành nông nghiệp giảm 1,5% (lao động nông nghiệp chiếm 40,5% năm 2016);…

Ngoài những mặt tích cực nêu trên, chúng ta vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong giải quyết việc làm như: cạnh tranh nhân lực giữa các nước Đông Nam Á ngay “trên sân nhà”, tình trạng sa thải công nhân trên 35 tuổi ở một vài khu công nghiệp, tỷ lệ lao động làm việc phi chính thức còn cao, tạo việc làm có thu nhập ổn định cho phụ nữ nông thôn lớn tuổi vẫn còn nhiều vướng mắc, công tác phân tích- tổng hợp- dự báo tình hình lao động chưa đảm bảo tính chính xác, cách mạng công nghệ lần thứ 4 diễn ra khiến cho doanh nghiệp sử dụng lao động phổ thông buộc phải sa thải công nhân và thay thế bằng trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm giảm chi phí- tăng tính cạnh tranh doanh nghiệp, công tác tuyển sinh trường nghề rất khó khi học sinh phổ thông vẫn mang nặng tâm lý phải vào đại học cho bằng bạn bằng bè. Thêm vào đó mỗi năm chúng ta có trên 237.000 (số liệu 12/2017) cử nhân cao đẳng, đại học tốt nghiệp chưa tìm việc làm được gây lãng phí nhân lực, tiền bạc.

Mục tiêu đặt ra trong năm 2018 cho toàn ngành lđtb và xh là: Tạo 1.490.000 việc làm trong nước (trong đó có 100.000 việc làm sử dụng ngân sách từ quỹ Quốc gia về việc làm), xuất khẩu lao động 110.000 người, phấn đấu đạt 58 – 60% lao động đã qua đào tạo nghề, giảm tỷ lệ thất nghiệp thành thị xuống dưới 4%,…Ngay từ đầu năm, Bộ lđtb và xh đã triển khai đồng bộ 3 giải pháp đột phá: Nhanh chóng kiện toàn công tác cán bộ cấp Trung ương cho đến cơ sở để thu thập thông tin thị trường lao động, phân tích, tổng hợp, dự báo kịp thời nhu cầu sử dụng lao động ở tất cả các ngành nghề; mở rộng đào tạo nhân lực chất lượng cao tại những trường nghề có thương hiệu và lựa chọn ngành “giàu chất xám” mà xã hội đang cần lao động; tìm kiếm thị trường xuất khẩu lao động mới gắn với công tác đào tạo lao động đạt chuẩn và người lao động cần hiểu rõ luật pháp nước sở tại, kiểm điểm rút kinh nghiệm những địa phương bị nước bạn từ chối nhận lao động; tổ chức định kỳ và lưu động ngày hội việc làm cho thanh niên, tư vấn nghề nghiệp việc làm cho Bộ đội xuất ngũ, người lao động hồi hương; …

Bộ lđtb và xh còn chỉ đạo sát sao Sở lđtb và xh, Trung tâm dịch vụ việc làm các tỉnh thành đẩy mạnh hỗ trợ, tư vấn, đào tạo nghề và giới thiệu việc làm cho lao động thất nghiệp sớm có công việc ổn định. Mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm thất nghiệp và sử dụng hiệu quả quỹ bảo hiểm thất nghiệp. Thành lập văn phòng quản lý lao động tại những nước có đông lao động nước ta làm việc để bảo vệ lợi ích hợp pháp người lao động, nắm bắt biến động thị trường nhân lực nước bạn. Ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý cung- cầu thị trường lao động; phần mềm chia sẻ thông tin lao động giữa những địa phương lân cận; phần mềm bảo hiểm thất nghiệp; phần mềm kết nối doanh nghiệp với Trung tâm dịch vụ việc làm địa phương.